Vektör Mücadelesi

Vektör Mücadelesi

Vektörel hastalıklar, son zamanlarda artan insan ve hayvan hareketliliği, iklim değişikliği gibi faktörlerle vektörel hastalıkların görülme sıklıklarındaki artış, hastalık görülmeyen bölgelere yayılma riski ve her yıl yeni vektörle yayılan patojenler kaynaklı salgınların ortaya çıkması sebebiyle giderek daha da önemini arttırmaktadır.

Bilim dünyasında yaygın olarak kabul gören ortak anlayış, gelecekte daha fazla ve yeni patojenin ortaya çıkacağı ve bu duruma hazırlıklı olmanın zorunluluğu yönündedir. Ülkelerin kendi coğrafi konumları ve ekonomik gelişmişlik düzeylerine göre tehdit oluşturan vektörel hastalıkları belirleyip, korunma ve kontrol stratejilerini geliştirmeleri gerekmektedir. Bu hastalıklara yönelik korunma ve kontrol faaliyetleri çok sektörlü olarak ele alınmalıdır.

‘’Temel hedef olarak da, sağlığı korumak ve sağlığı geliştirici yönde hizmetlerin sunumunu sağlamaktır.’’

Gelişen teknoloji ile birlikte şehirleşmenin artması, konut yapımındaki gelişmeler ve çevre sağlığı tedbirlerinin sıkı bir şekilde alınması vektör kaynaklı hastalıkların azalmasını sağlarken vektörel hastalıklar gelişmekte olan ülkelerde sorun olmaya devam etmektedir.
Vektörlerle mücadelede; öncelikli olarak vektör ve türlerinin, biyolojik ve morfolojik özelliklerinin, geçirdikleri evrimlerin, yaşam yerlerinin, üreme yerlerinin ve şekillerinin, beslenmelerin hastalık yapma özelliklerinin iyi bilinmesi zorunluluk arz etmektedir.

Vektör Mücadele Yöntemleri

Ulusal ve uluslararası kaynakların tümünde vektör mücadele yöntemleri olarak kültürel, fiziksel, biyolojik ve kimyasal yöntemlerden bahsedilir. Bu dört temel yöntemin, kültürel mücadeleden başlanarak çözüm bulunamaması halinde fiziksel, ardından biyolojik mücadele yöntemlerinin uygulanmasını öngörür. Ancak çözüm bulunamazsa kimyasal mücadele yöntemlerine geçilmesi gerektiği ifade edilir.

Fakat ülkemizde yapılan mücadele yöntemleri analiz edildiğinde ağırlıklı olarak vektörün ergin formuna yönelik sentetik kimyasal insektisitlerin kullanımına ağırlık verildiği görülmektedir.

Ayrıca günümüz teknoloji çağında yukarıda sayılan mücadele yöntemleri teknoloji odağında tek bir çatı altında toplanarak yönetilmelidir. Bu haliyle vektör mücadele yöntemleri 5 başlık altında toplanabilir.

  • Kültürel mücadele

    Sorunu oluşmadan çözmeye çalışır. Vektör canlıların üreme alanları ve giriş noktaları konusunda toplamı bilinçlendirilmesini temel alır.

  • Fiziksel mücadele

    Vektörlerin üreme ve giriş alanlarını fiziksel olarak kapatmayı amaçlar. Genel halkın uygulayabileceği yöntemlerdir.

  • Biyolojik mücadele

    Bu oluşumun yola çıkış amacı ve tek hedefi biyolojik mücadele etmenlerini yaymak ve kullandırtmaktır. Hedef vektörlere yönelik biyolojik ürünlerle mücadele esastır. Biyolojik ürünler doğa ile uyumlu olduklarından sağlık ya da çevresel riskleri en makul uygulamalardır.

  • Kimyasal mücadele

    En son başvurulması gereken yöntemdir. Ancak ülkemizde ilk tercih edilen ve en yoğun kullanılan yöntem sentetik kimyasal insektisit kullanımına yönelik planlamalardır.

  • Teknolojik mücadele

    Doğrudan doğruya vektör kontrolünde kullanılan bir yöntem değildir. Yapay zeka, sinir ağları, derin öğrenme, nesnelerin interneti, gibi teknolojileri temel alır. Mevcut teknolojiler kullanılarak diğer uygulama yöntemlerinden alınan verilerin sayısallaştırılması ve dijital karar destek sistemi oluşturulmasını sağlar.

teknoloji odaklı vektör mücadelesi

Vektör kontrolünde biyolojik mücadele bu projenin temel çıkış noktası ve temel amacıdır. Hastalık bulaştıran ve halk sağlığını riske atan sivrisinek, phlebotomus (kum sineği, yakarca, yakağan, tatarcık) ve simulium vektörleri ile biyolojik larvasitlerle kontrol altına alınabilir. Her bir tür için yapılması gereken öncelikli nokta elbette ki kültürel mücadele ve fiziksel mücadeledir. Bu iki mücadele yönteminin ardından ağırlık verilmesi gereken nokta biyolojik larvasit kullanımı olmalıdır.

Sivrisinek larva biyolojik mücadele

Phelebotom larva biyolojik mücadele

Simulium Biyolojik Mücadelesi

Güvenli biyolojik mücadele ürünlerine nasıl ulaşırım

Tarım ve halk sağlığında zararlılarla biyolojik mücadele için bölgenizdeki zirai bayilere danışabilirsiniz. Özellikle tarımda bitki koruma ürünlerinin internetten satışı yasaktır.

Bölgenizde biyolojik mücadele ürünlerini bulabileceğiniz zirai bayilerin listesine ulaşmak için tıklayınız